استونر

استونر رمان واقع گرایانه ای خوشخوان و تأمل برانگیز در ژانر دانشگاهی است از نویسنده ی شهیر آمریکایی جان ویلیامز.

پاراگراف اول داستان  حاوی طرح کلی آن است:« ویلیام استونر در سال 1910 در سن نوزده سالگی وارد دانشگاه میسوری شد. هشت سال بعد در اوج جنگ جهانی اول، مدرک دکترا گرفت و در همان دانشگاه سمت آموزشیاری را پذیرفت و تا زمان مرگش در 1956، همان جا به تدریس مشغول بود. از مقام آموزشیاری پا فراتر نگذاشت و دانشجویانی که بعد از گرفتن درس او به روشنی به خاطرش می آورند انگشت شمار بودند. وقتی مرد همکارانش به رسم یادبود دست نوشته ای به دانشگاه هدیه دادند...»

از این آغاز می توان حدس زد که استونر رمانی حلقوی یا مدار بسته است  که در پایان به نقطه ی آغاز باز خواهد گشت و چنین نیز هست. چند سطر بعد داستان در یک فلاش بک کلی به تولد استونر در 1891 در مزرعه ای کوچک در میسوری می رود و از آن پس اثری یک سره خطی می شود تا پایانی که در پاراگراف نخست لو رفته است.

استونر تنها فرزند خانواده ای کشاورز و کم بضاعت است. او پسری آرام و سربراه است که حتی در طول دوره ی تحصیل در مدرسه ی روستا هم در کارهای مزرعه کمک حال پدر خویش است. او پس از اتمام تحصیل دبیرستان خود را برای پذیرش مسئولیت بیشتر در مزرعه آماده کرده است اما تصادفی کوچک مسیر زندگی اش را به کل تغییر می دهد.  تصادف از این قرار است که استونر پدر از مأمور ناحیه می شنود  که دانشگاه کلمبیا به تازگی اقدام به تاسیس دانشکده ی کشاورزی کرده است. او به ویلیام پیشنهاد می کند برای تحصیل به دانشگاه برود به این امید که با دانشی که کسب خواهد کرد بتواند بازدهی محصول مزرعه را افزایش دهد.

برخورد استونر با این پیشنهاد همان است که جز استثنائاتی بسیار نادر در تمام طول داستان از او خواهیم دید و آن چیزی نیست جز اطاعت بی چون و چرا.

استونر با شرایطی سخت به دانشگاه می رود و دو سال در رشته ی کشاورزی تحصیل می کند. او که دانشجویی میانه حال است، در سال دوم  واحد اجباری ادبیات انگلیسی را می گیرد که استادش مرد میانسال عجیبی است به نام آرچر اسلون. کلاس ادبیات انگلیس نقطه ی عطف دوم در زندگی استونر است. در نیمسال دوم همان سال او دروس علوم پایه را می افتد و به جای آنها دروس فلسفه، تاریخ باستان و دو درس از ادبیات انگلیس انتخاب می کند و در یک سال بعد زبان لاتین را به شکل مقدماتی می آموزد. در اواسط سال چهارم اسلون از استونر می خواهد تا بعد از کلاس به دفترش برود تا با هم گپی بزنند و در آنجا به او پیشنهاد می کند رشته ی تحصیلی خود را به ادبیات انگلیسی تغییر دهد و به عنوان مدرس در دانشگاه بماند. استونر پیشنهاد استاد را می پذیرد و با استفاده از کمک هزینه ی تحصیلی کارشناسی ارشد و دکترایش را می گیرد و با حمایت اسلون به جمع مدرسان دانشگاه می پیوندد.

استونر آدم دوست داشتنی ساده، خوش قلب و عاری از هرگونه جاه طلبی است که به آسانی می شود جایش تصمیم گرفت. این ویژگی به جز یک استثنا تعیین کننده ی کل روند زندگی حرفه ای و خانوادگی او است. دانشگاه به تدریج برای استونر از محل تحصیل و تدریس  تبدیل به آمیزه ای مقدس  از پناهگاه و پرسشتگاهی می شود که باید در برابر هرچه که به قداست آن لطمه می زند ایستاد. استونر که در کار، عشق و حتی مناسبات پدر و فرزندی فردی کاملاً منفعل است، در نقطه ی اوج داستان که با اوج زندگی حرفه ای او نیز منطبق است در ندادن نمره ی قبولی به یک دانشجوی به نظر او حقه باز و نالایق و بعدتر، مخالفت با عضویت موقت او در هیئت علمی  تا آنجا پیش می رود که با رئیس گروه آموزشی خود که در داستان نقش شخصیت مقابل او را بازی می کند درگیر می شود؛ و با اصرار بر موضع خود تا آنجا پیش می رود که  شغل خود را که گرامی ترین داشته ی اوست به مخاطره می اندازد.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

مشخصات کتاب: استونر، جان ویلیامز، ترجمه ی مرجان محمدی، نشر آموت.

زنی که درخت شد

زنی که درخت شد ( با عنوان فرعی گیاهخوار) رمان شاخص و بسیار تأثیر گذاری است از هان کانگ که جوایز متعددی از جمله من بوکر سال2016 را به خود اختصاص داده و زمینه ساز شهرت جهانی خالقش شده است.

داستان دو فصل دارد و شخصیت اصلی آن زن جوان متأهلی است به اسم ییونگ های. او  به قول همسرش که راوی فصل اول است زنی است از همه جهت کاملاً معمولی که تنها چیز غیر معمولی او این است که دوست ندارد لباس بالاتنه ی زنانه بپوشد.

عنوان فصل اول، گیاهخوار است. در این فصل ابتدا راوی در طرحی سریع در حدود سه صفحه از چگونگی آشنا شدن با همسرش، ازدواج با او و زندگی کاملاً معمولی زناشویشان می گوید و بعد می رسد به صحنه ای که سرآغاز غیر معمولی شدن ییونگ های است. اجمال قضیه این است که ییونگ های پس از دیدن خوابی به نظر خودش عجیب به آشپزخانه رفته، تمامی محتویات غیر گیاهی یخچال و فریزر را دور ریخته و تصمیم گرفته گیاهخوار شود.

راوی ابتدا موضوع را هوسی زودگذر تلقی می کند و آن را چندان جدی نمی گیرد. اما گذشت زمان نشان می دهد که ییونگ های در تصمیم خود جدی است. او نه تنها حاضر نیست غذای غیر گیاهی بخورد بلکه از پختن هرگونه غذایی از این نوع برای همسرش نیز خودداری می کند و این فقره ی اخیر گناهی نیست که جامعه ی مردسالار و محافظه کار کره ای بر یک زن متأهل ببخشد.

دردسر ییونگ های با دخالت خانواده اش حادتر می شود. پدر او مردی بسیار سنتی و مستبد است و دخالت تهاجمی و نا بجایش ماجرا را بسیار سخت و پیچیده می کند. ییونگ های خواهری بزرگتراز خود دارد که نقشی اساسی در بخش پایانی  داستان به عهده ی اوست. شوهر این خواهر که از اشخاص محوری داستان است مرد هنرمندی است که سرچشمه ی خلاقیتش خشک شده است.

عنوان فصل دوم علامت مغولی و راوی آن دانای کل است. علامت مغولی به لکه های پوستی غالباً آبی رنگ و بی آزاری گفته می شود که بیشتر در ناحیه ی پشت و پهلوی نوزادان دیده می شود و در مواردی نادر تا پایان عمر باقی می ماند. ییونگ های یکی از این علامت ها را بر بدن خود دارد و همین مسئله باعث جذب شوهر خواهرش به او می شود.

شوهرخواهر بدون اطلاع همسرش پروژه ای هنری را با ییونگ های و علامت مغولی او پیش می برد که از جمله ی جذابیت های خاص داستان است و بخش هایی از آن در ترجمه ی فارسی حذف شده است. پروژه، کاری نمادین با نقاشی گل و گیاه بر بدن است و مقدمه ای است بر بخش پایانی داستان؛ بخشی با صحنه هایی بهت آور و تکان دهنده که در آن ییونگ های گویی فراتر از گیاه خواری می رود تا خود تبدیل به گیاه شود. 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ                

مشخصات کتاب: زنی که درخت شد، هان کانگ، ترجمه ی نیلوفر رحمانیان، انتشارات نوای مکتوب.

اربابان چای

اربابان چای اثر بانوی نویسنده ی هلندی، هلا هاسه، داستان زندگی سه نسل خانواده ای از استعمارگران هلندی در هند شرقی هلند(اندونزی کنونی) است.

 زمان داستان سال های 1869 تا  و 1918شخصیت اصلی آن مردی از نسل دوم خانواده ی کرکهوون، رودولف است. خانواده ی کرکهوون ساکن هند شرقی هلند است. آنها همانند دیگر هموطنان خود فرزندان شان را برای تربیت و تحصیل به هلند می فرستند. در زمان شروع داستان رودولف در هلند در شهر دلفت مشغول تحصیل است. او بلافاصله پس از فراغت از تحصیل دانشگاهی عازم جاوه در اندونزی می شود تا رویاهای خود را در آن منطقه محقق کند. شغل خانوادگی رودلف در جاوه کشت چای است. چای بومی اندونزی نبوده و هلندی ها کشت آن را طبعاً با اهداف تجاری  در آن کشور آغاز کرده اند. رودولف مردی سخت کوش، صرفه جو و تنزه طلب است. او پس از ورود به جاوه در پی تحقق آرزوهای خود به منطقه ای نسبتاً بکر به اسم کامپونگ می رود  و با کمک پدر و شوهر خواهر خود در آنجا شرکت زراعی تأسیس می کند که خود تنها و به تمامی مسئول اداره ی آن است.

رودولف پس از تلاش توأم با از خود گذشتی بسیار موفق می شود مزرعه ی خود را احداث کند و آن را به سود دهی برساند. در همین زمان او با دختری به اسم جنی از خانواده ای پر جمعیت و به لحاظ وراثتی عجیب آشنا می شود و به او دل می بندد. رودولف پس از طی دوره ای که خانواده ی دختر مقرر می کنند با او ازدواج می کند و او را که در شهر و در ناز و نعمت پرورش یافته به منطقه ی دورافتاده و کلبه ی محقر خود می آورد.

دختر رویاهای رودولف اما شریک رویاهایش نیست. او برای زندگی توأم با امساک و صرفه جویی در منطقه ای دور افتاده ساخته نشده است با این وجود چنان وظیفه شناس و سر به زیر است که رودولف هرگز گمان نمی برد که ممکن است از زندگی در آن شرایط ناراضی باشد.حقیقت امّا در صفحات پایانی داستان و در زمانی آشکار می شود که خانواده به ثروت و مکنتی فراتر از حد انتظار دست یافته است. داستان در کنار وجوه جالب اجتماعی و تاریخی آن حاوی این آموزه ی اساسی است که حقیقت گاه چنان نیست که ما می پنداریم و مهم تر از آن، همواره باید مراقب نوع و میزان هزینه های  دستیابی به آمال و آرزوهایمان باشیم.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

مشخصات کتاب: اربابان چای، هلا هسه، ترجمه ی سامگیس زندی، انتشارات مروارید.

مرده ها جوان می مانند

شکست آلمان در جنگ اول جهانی سلسله اتفاقاتی را در پی داشت که نهایتاً به بر افروخته شدن آتش جنگ دوم انجامید و مصایب فراوانی را برای آن کشور، اروپا و تقریباً تمامی جهان موجب شد. نقطه ی اوج این اتفاقات به قدرت رسیدن هیتلر به عنوان صدر اعظم آلمان در 1933 است. سرعت تحولات از آن پس شگفت انگیز است. هیتلر بلافاصله پارلمان را منحل نمود، پلیس سرکوبگر گشتاپو را تاسیس کرد، آزادی گفتار را ملغی نمود، هرگونه تبلیغات سوسیالیستی و کمونیستی را ممنوع ساخت، عده ی زیادی از نظامیان را که اتهامات دست چپی داشتند تحت توقیف در آورد، اردوگاه بوخنوالد را تاسیس نمود، حزب خود را از هرگونه مخالف تصفیه کرد، با مراجعه به آرای عمومی و با تغییر قانون اساسی مجموعه ی اختیارات صدر اعظم و رئیس جمهور را به خود اختصاص داد، به حکومت تک حزبی خود جنبه ی قانونی داد و نهایتاً دست به تأسیس ارتش تهاجمی نوینی زد که آتش جنگ دوم جهانی را برافروخت.

آنا زگرس در رمان تاریخی شاخص خود، مرده ها جوان می مانند به وضعیت کشورش آلمان در فاصله ی دو جنگ جهانی پرداخته است و با طرح تقریباً یکایک تحولات عمده ی سیاسی، اجتماعی و اقتصادی آن دوران نشان داده است هیولای فاشیسم چگونه از دل بحران های ناشی از شکست آن کشور در جنگ اول  سربرآورد، چگونه تمامی قدرت متصور برای یک حکومت را غصب نمود و نهایتاً چگونه از پای درآمد.

شروع داستان روزهای پس از شکست و تسلیم آلمان در جنگ اول در 1918 است. اوضاع کشور در این زمان بسیار آشفته است. گروههای چپ گرا به تبع انقلاب اکتبر روسیه به دنبال برپا کردن انقلابی سرخ اند و راستگراها می خواهند به هر ترتیب مانع از وقوع چنان انقلابی شوند. داستان با جمله ی تاثیر گذار « تمامش کنید!» آغاز می شود که فرمان قتل جوان چپ گرایی به اسم اروین به دست چند نفر نظامی است. صحنه ی قتل به گونه ای طراحی شده که همه ی اشخاص محوری مستقیم یا با واسطه در آن حاضرند. این اشخاص عبارتند از دوست دختر جوان مقتول، ماری و پنج نظامی به اسامی کِلم، ونسلف، لیون، بکر و نادلر. این اشخاص و خانواده و دوستان ایشان از کارگر و کشاورز و کارمند تا نظامی دون پایه و فرمانده و سرمایه دار بگونه ای انتخاب شده اند که کل جامعه ی آلمان زمان خود را نمایندگی کنند.  

 داستان خطی و روایت آن کلاسیک است و بالغ بر هفتصد صفحه حجم در هجده فصل دارد. فصل ها هرکدام به چندین بخش تقسیم شده است که به تناوب به یکی از اشخاص محوری می پردازد.

 ماری در شروع داستان از اروین بار دار است. او که از سرنوشت معشوق محبوب خود بی اطلاع است در تدارک تولد فرزند خود به ازدواج مردی به اسم گشکه در می آید که از همسر مرحوم خود سه فرزند دارد. ماری پسری به دنیا می آورد که اسمش را هانس می گذارد. هانس گرایشات چپ روانه را از پدر خویش به ارث می برد. او در اواخر داستان که مقارن شکست ارتش آلمان در جنگ دوم است سربازی یاغی و مترصد پشت کردن به ارتش کشور خویش است. نام داستان به شباهت ظاهری هانس با پدرش مربوط است. ونسلف که در صحنه ی اعدام پدر حضور داشته در اواخر داستان فرمانده ی واحد نظامی در حال عقب نشینی در برابر ارتش شوروی است که هانس در آن خدمت می کند و اوست که متوجه این شباهت می شود.

مرده ها جوان می مانند که تاثیر تولستوی( جنگ و صلح به طور کلی و آنا کارنینا در سرنوشت لنوره، خواهر ونسلف و همسر کلم) بر آن آشکار است، رمانی است پر ماجرا و پر جنب و جوش که به رغم آن که از مصایب دو جنگ جهانی و دوران سیاه حاکمیت نازی ها می گوید در نهایت اثری امید بخش مبتنی بر این نگرش تاریخی است که حکومت ها می آیند و می روند امّا ملتها باقی می مانند. بارزترین نشانه ی این نگرش صحنه ی زیبای اختتامیه ی داستان است که در آن ماری و معشوقه ی هانس در برلین تحت بمباران های ویرانگر روزهای پایانی جنگ دوم روبروی یکدیگر به خواب رفته اند، در حالی که میانشان کودکی است که هنوز به دنیا نیامده و عامل پیوند آن دو به یکدیگر است.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

مشخصات کتاب: مرده ها جوان می مانند، آنا زگرس، ترجمه ی علی اصغر حداد، نشر ماهی.

سکوت

در قرن شانزدهم تجار اروپایی و به همراه ایشان مبلغین مسیحی با استفاده از کشتی های اقیانوس پیما راه خود را به ژاپن باز کردند . تبلیغ مسیحیت در ژاپن که عمدتاً توسط پرتغالی ها صورت می گرفت در ابتدا موفقیت آمیز به نظر می رسید اما از سال 1577 حاکمان جدید برخلاف پیشینیان تصمیم گرفتند تا مسیحیت نوپا را در آن کشور ریشه کن کنند. در اجرای این سیاست  اخراج  میسیونرهای خارجی ، تبعید کشیشان ژاپنی  و  آزار و کشتار گسترده ی نو مسیحیان در دستورکار  پلیس و نیروهای نظامی قرار گرفت. 

سکوت اثر نویسنده ی  ژاپنی مسیحی، شوساکو  اندو، داستانی است که در این دوره ی زمانی می گذرد. شخصیت اصلی داستان کشیش جوانی  پرتغالی است به اسم سباستین رودریگز. او به همراه دوست هم کسوت خود راهی ژاپن می شود تا ضمن انجام کار مخفیانه ی تبلیغی اطلاعاتی در مورد مربی سابق خویش،  فریرا به دست آورد که شایع است پس از دستگیری و شکنجه از ایمان خویش دست شسته و به خدمت حکام محلی درآمده است. 

رودریگز و همراهش مخفیانه وارد ژاپن می شوند و به جماعتی روستایی می پیوندند که به طور پنهانی  به مسیحیت گرویده اند. عمال حکومت که از موضوع با خبر شده اند به روستا می ریزند و روستاییان را وادار می کنند که برای اثبات مسیحی نبودن خود پا بر تصویری از مسیح بگذارند و  امتناع کنندگان از این کار را یا وارونه در چاه می آویزند و یا در در دریا به تیرک هایی می بندند تا در اثر گرسنگی و جذر و مد متناوب آب جان دهند.

کشیشان جوان مجبورر به فرار می شوند تا در اوج داستان رودریگز، استاد سابق خویش را ملاقات کند. روش جدید حکومت در مقابل کشیشان خارجی این است که مسیحان بومی را در مقابل ایشان شکنجه کنند و قطع شکنجه را موکول به دست شستن ایشان از ایمان خود کنند.

رودریگز حاضر است در راه ایمان خویش شهادت را به جان بخرد امّا  پرسش اصلی این است که آیا او مجاز است تا  بر ایمان خود به قیمت شکنجه و مرگ دیگران پافشاری کند؟ و از آن فراتر، آیا خود مسیح حق دارد ایمان مؤمنین خویش را با چنین هزینه ی گزافی طلب کند؟

سکوت اثر تراژیکی  تأثیر گذار و تأمل برانگیز به سبک نامه نگاری  با درون مایه ی جذاب  جدال شک و ایمان است که به احتمال بسیار از  قدرت و جلال گراهام گرین  تاثیر پذیرفته است.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

مشخصات کتاب: سکوت، شوساکو اندو، ترجمه ی حمیدرضا رفعت نژاد، نشر نو.